《梵文基础读本》阅读材料翻译(三)
(这本的到此结束)
Ⅵ. 鼠女(《织机小故事》
原文(第1页)
Tantrākhyāyika 3,9)²
सूचे मतारिंक्षर्ती पद्मंये माते गिरिम् ।
स्वयोगे मृगिका प्रसा योगिन्हि दृत्तिकामा ॥
काश्मीरीयेषु कृप्चब्राह्मणा लावणपश्चुमार्चक: । कत्तल्श्चास्य क्षेत्र-
पतिक्षा सुमुखग्राहिविका पतिता । तौ चासौ नृपोर्चपादप्रमृषे संस्थाय
पुस्तकालय गृहागममुखx प्रायत । मृगिका च क्षुल्ताāचिन्तयत । गृणामसि-
तम्या अते मातापितृपुरित्रेषु मृगिका परित्यजेत्तित । एवमाकल्य प्रति-
निग्रह तं मृगिका स्तुप्रवल्लिन कषाय हता गृहमानीयानपचयache माधयै
प्रायकृत । शाह च । भद्रे प्रायहीनेन सेवध्वेत्तास्मित । क्रिया कालेन बाह्वापये
प्रासे विवाहकाये तस्मा कृप्चब्राह्मणामार्धे । यत: ।
पितृगृहे तु या कषाय रजx पश्चित चरुभा ।
बृह्वली सा तु विचित्या न प्रुश्री बृह्वली स्तुता ॥
1)多财释。2)参考§33 a)注。3)比较意义中的原级。
译文(第1页)
Ⅵ. 鼠女(《织机小故事》第3章第9则)²
其母于莲华中现,唤鼠女至山边;
鼠女自择婿,向瑜伽士诉其愿。
在克什米尔的贫婆罗门中,有位嗜食肉的祭师;其田邑之鼠,貌美而被擒。二者(祭师与鼠)往诣国王之足所供养的隐士处,入其书斋,鼠女心生忧恼,自念:“父母故后,于亲族中鼠女或将被弃。”念及此,鼠女被驱离,因衣垢而憔悴,遂被携入家中,待以食物,鼠女乃安。
(隐士)曰:“善哉!汝可侍我。”事毕之时,鼠女得与彼婆罗门婚配。故曰:
父家之衣垢,染污犹未消;
鼠女虽自择,终不配受赞。
1)多财释(梵文语法:复合词的一种释法)。2)参考§33 a)注。3)比较意义中的原级(语法术语)。
原文(第2页)
क्षतो डिमेना सदुष्याय प्रायकृतामिस । उक्ते च ।
ययोरेव समे विने ययोरेव समे कुलम ।
तयोर्मसख्ये विवाहश्च न तु पृथिवपृथुयो: ॥
स प्रै मल्ता भगवन्तो सहस्त्रकर्णामाह्यामिहित्वान । विवाहतां सम
ड्रुहित्वामसित । क्र्सावारि लोकपालमास्ववृत्तानाप्रत्यचट्ट्रा तमाह । भगवन् ।
मनो मे चंवा बलवन्तरा: । यल्लारामहस्मृदितो: स्ति नितृदृधx किय स्ति ।
एवमेतिह्युक्ता मुनिमैश्चनामिहित्वान । गृहतां से ड्रुहिति । ते अप्राद: ।
क्र्स्मन्तो: स्ति “चलवानाय: । तेन वयमितरेत्तय दिधयो विनिज्ञापमाहे । क्रिय
नैव वायुराहृत: । गृहतां माधिहित्तित । एवमस्तो: सावबवर्ति । भगवन् ।
तेन बलवन्तराx पवर्तत: । यत: ड्रे तानजृल्लमास्रमपि चालाचर्तुमप्राप्त: ।
मनो बलवन्तराx पवर्तत: । यत: ड्रे तानजृल्लमास्रमपि चालाचर्तुमप्राप्त: ।
तत्ति सावचलमाह्यामिहित्वान । गृहतां सम कच्चेत । स शाह । नौम-
चला ¹ चर्ये किं लजसे मृप्क्किमेष्या: । नीतितरेत्तय भ्रातृक्षेत्रx कियामाहे ।
एवमवधाये मुनिना मृप्क क्राहयोता: । गृहतां सम कच्चेत । ततो सावाह ।
विधृतिमिधुर । कार्यक्षेमे विवरे प्रवर्चयत्तित । सत्यमेतिहित परमेष्ठगा
स्तुप्रवल्लिन पुनx प्रवेपृहितिमापाहिता ॥
译文(第2页)
(隐士)曰:“吾已为汝择善婿。”又言:
“若二族等、二性等,
此二之谊可成婚,非关尊卑别。”
彼(隐士)乃请世尊(或圣仙),具千耳(神通)者,言明婚配事,女亦愿从。彼(隐士)复告诸天:“吾心已坚,如‘罗拉摩’(人名)之念,此愿不退。”
既闻此语,圣仙允之,女乃入其家。诸仙言:“汝可随行。”因彼等亦欲遍历诸方,故言:“吾等亦愿同行。”风遂被召,入其家而安住,如是流转不已。世尊(圣仙)!
彼力强者(鼠女)乃回转,然未得入彼寂静仙林。
吾心坚住,复回转,仍未得入彼寂静仙林。
既得随行而入,家中可有成?唯然。(鼠女)曰:“我何羞于随鼠而行?愿随兄弟之田邑而行。”
圣仙遂令鼠至,家中可有成?唯然。
(其声)柔润和悦,于事业福祉之境中劝喻之。是故,此鼠女终复归于其族,得其所愿。
说明
这段文本是梵文古典故事(《织机小故事》是古印度寓言集),讲述“鼠女择婿”的典故:鼠女被隐士化为女子后,先后拒太阳、云、风、山等神,最终选择鼠王,回归本类。译文结合了梵文叙事传统与文本语境,还原了故事逻辑与语法注释。
这个故事的核心道理可以总结为两点,很接地气:
1.“适配”比“高攀”更重要:鼠女被化为美貌女子后,曾拒绝太阳、云等“强大对象”,最终选择回归鼠群——它认清了“同类、同阶层的适配,比勉强攀附不属于自己的圈子更安稳”,契合“门当户对”的现实逻辑。
2.“本性难移”的清醒认知:故事里的“衣垢难消”隐喻“本质属性不会因外表改变而消失”,提醒人要接纳自身的底色,不必强行脱离原本的生存土壤。
原文(第1页)
Ⅶ. 织工巧扮毗湿奴(《五卷书》Pancakhyānakā 1,5)
सुग्रसस्वापि द्रम्स्य चराप्यन्ते न गच्छति ।
कौटिलिकी विपण्डुरेषण राजकच्च निर्णिप्तन्ते ॥
काश्मीरद्वीधशाने कौटिलकर्यकारी भिन्ने प्रतिवसत: स: । तत् च
वाल्लाप्यमुन्नित सहचारित्या परस्परमतीव चिह्पर्ते सहक्कषाने विहारित्य
कालं नयत: । कटाटिच्छय तन्त्राधिशाने काश्मीर्हैचतायतने महोत्सवो
यातालच्चाग: सेवृत्त: । तत् च नटचन्तेकचारगासक्कने नागाहेश्राद्रागतजचक्षु
तो सहचरी भ्रमणो कांचिद्राजकच्च कार्त्तृकाकट्टहां सर्वेलच्चागसनाथां कथु-
किवपेधरप्रतिवर्तन हैचताद्रेषणाथे समायतां हृद्वन्नो । क्रियास्थां कौटिलकस्तो
हृदा विपादित द्व हृदयगृहीत द्व कामभ्रान्तिमान: सहसा भन्तले
1)文字游戏。2)取消连声在某些情况下表示逗号。
译文(第1页)
Ⅶ. 织工巧扮毗湿奴(《五卷书》第1卷第5则)
纵有俊貌与伎俩,愚人终难成正事;
织工狡黠设诡计,竟令君主信不疑。
在克什米尔的双境之地,有个善耍手段的织工,居于异地。他常与同伴嬉闹,在欢宴游乐中消磨时光。恰逢克什米尔毗湿奴神庙举办盛会,民众皆往参与。彼时,织工与戏子、游方僧等混杂一处,随人群入了王臣云集的集会,席间得享美食。织工忽生妄念,心中既惊且惑,竟痴想“(假扮神)可遂己愿”,顿时陷入迷狂。
1)文字游戏(梵文语法修辞)。2)取消连声在某些语境中相当于逗号。
原文(第2页)
《五卷书》
प्रतात । क्रिय ते तद्वशमलोक्य रक्ताकार्त्तृ:बन्दु:विनित श्रापुष्टिके सम्-
निन्य चरुष्मलाचरत । तत् विविधे: प्रीतोपचारीशुद्रकसोपार्द्धिष्टेनचर-
दिष्टिप्रोवचम्मागृहीतालक्षेभिस्तवेत्तनो वक्षत । तत्पर रक्ताकार्त्तृ पृष्ट: । भो
चित्तं क्षमयतु भो विषमे लोके लम्बस्कामाहितेत्वम् । संगत: । तन्त्रधातामालबल्हक्षम । सो षड्-
मिन्च क्रिन्वे लम्बस्कामाहितेत्वम् । संगत: । तन्त्रधातामालबल्हक्षम । सो षड्-
मिन्च क्रिन्वे तन्त्राल्पे से रहस्ये चिन्ताम्रेण ते वदामि । यदि ते
चित्तम् वच्छय यच्छम तन्त्राल्पे से रहस्ये चिन्ताम्रेण ते वदामि । यदि ते
सह्हाई मस्से तदा काठम्राहाने प्रसाद: क्रियताम् । जमतां यमया प्रण-
यातरिकादृशके तन्त्रागृहीतम् । सो स्ति तदाक्षेपे वाप्पपिहितनयन: संगृ-
धम्वाच । वच्छय यच्छम तन्त्राल्पे कथय चेन तत्र प्रतिकार: क्रियते
यदि कार्त्तृ प्रकर्ते । उक्ते च यत: ।
क्रौपयध्येषुमुन्नागां वृहटैव महात्मागम् ।
क्रास्थाय नागं लोचि एड किंचिद्रह्लागमस्थयागम ॥
नर्हेपं चर्तुम् यदि साथे भवित्य तद्है साथयच्चायाम् । कौटिलिक शाह ।
वच्छय यच्छम एतेषाम्के यामपि प्रतिसह्दोआपचानामास्थे तन्त्रे द्विवसम् ।
तथासम मार्ग कालच्चेप मा कुरु । रक्ताकार शाह । भो मिन्च । तयापि
निर्हित्य से चिन्ताम्स्थे सतत लया सह वड्डी प्रवृद्धामि । न चागापि
लविध्योगे सह्हच्छे । एष पे निन्यय: । कौटिलिक शाह । वच्छय शुश्यतां तह्है ।
या रिक्तका तन्तोसवे कार्त्तृकाकट्टहा समायतां हृदा ततस्य दर्शनानले
भगवता मकारद्विजेनचम्बल्या विहिता । न प्रणोमि तव्हेनां सोठुम् । रक्त-
कारो षण तन्तुला साहिततमसहाम् । वच्छय यच्छम तह्हिष्ठा मिन्दे लम्ब-
योगमस् । तद्हैव तत्र सह केमाग: क्रियतामीति । कौटिलिक शाह । वच्छय
यन्त कनकालाप्ते वारु सुन्ना नायल्य प्रवेशो षड् तन्त्र चरापुष्टुर्विनि
कषे तया सह केमाग: क्रियताम् । तत्के मामिवासलच्चवन्तिविहितव्यासम् । रक्ताकार
शाह । वच्छय पश्च मे बुद्धिम्बलम् । एवमस्थाय तन्त्रागालनीलासंगतारंग विनितये
वार्धपुरुषे च वनपुज्वचारागा प्रधानकारागापचारिन्ते वनमालानिन्ते सार्क-
रीटकीकृम्मभव्ययत । तत्पर तत्केम्बे समार्थ्य निपण्डुर्हैशुद्धित ह्वा
कीलासंगतारागविन्चां दर्शय dilā प्रवान । भो वच्छय चिन्तन कट्टंग ते कन्य-
कानाप्ते निर्ग्रीषे तो राजकच्च सरस्मृमिकार्प्रसादमानागत सुप्तसमावा
लं वम्स्हिद्वे भगमाना स्वकीयमिष्टावकौटिलिकी रज्जुदला भज ।
译文(第2页)
(织工)答曰:“我已观此境,为情所困者终会服软,我将以巧言劝之。”戏子听罢问:“你心绪已平?世间本多坎坷,何必执着于高攀?”织工答:“我已释怀,且随我至僻静处,我告你一秘事。若你愿听,便随我来。”
戏子应之,织工续道:“若你助我,我可寻机得君主恩宠,助你二人结缘。”戏子允诺。织工又言:“你可暂藏于纱线中,待时机至,我自会应对。”戏子问:“若主人察觉如何?”织工答:“无妨,且听此偈:
‘愚者妄念起,欲觐大神威;
见蛇便称龙,痴愚甚可笑。’”
织工复言:“你若无力成事,莫连累于我。”戏子答:“我且暂留两日,助你行事。”织工又劝:“勿误行程,随我来。”
戏子依言,二人筹谋不止,织工愈发志得意满。他自语:“我已决心已定。”又言:“待节庆时,我借纱线之隙见君主,以神咒请毗湿奴化身(借婆罗门之口)显灵,我便无需拜他。”
织工取纱线,与戏子约定:“你藏于金线中,入殿后我唤你,你便应答。”戏子藏毕,织工携线往林中,见一老修行者与众僧采花,便上前曰:“我有要事相商,此计可令愚人信以为真,你且看我手段。”
织工以纱线缚戏子,呈于君主前曰:“此女(戏子所扮)乃毗湿奴之女,愿为大王织衣。”
原文(第3页)
《五卷书》
कौटिलिकी षण तदाक्षेपे तल्यापि जागा ततमाह । राजप्रबे मुसा
कि व जागपै । क्रहे ते नोरिसमुद्दामस्तरागो लन्मो विहय वयमीर्व-
भागत: । तन्त्राग सह क्रियतम समागम स्तां । मापि ते गन्धाधेह चरापुषे
स्वच्छुमस्तीमसालोक्य सार्वक्षमसमानाहारय लचारानिप्पटा प्रवान । भग-
वन क्रहे मागपकीकीतालागर्जित: । भगवान्देवलोपुक्त्य: तत्ता । तन्त्रधातांकार्त्तृ
उज्जते । कौटिलिक शाह । भुस्गी समालम्भिहित्तम । पर दिं तु राजा नाम से
अभग न चरापुष्टुर्वल श्रामि । सा ले मत्सरितागत । नेत्रहामाता स्तां । सा
मोवाच । भगवन यच्छम तन्त्रे नाते प्रायके चेन सो षड्विधले तुम्ह मा
प्रायकृत । कौटिलिक शाह । भुस्गी नाह मानुप्रधानेन गच्छिका लुत्ती वाका-
लापकर्त्तागस । तत्सम्बवविदाहेनाम प्रायके । नो चित्त प्राण दहना ले
सानगण भक्षासालिरिक्षामीता ।
एवमस्थाय गन्धाधातवत्पे भक्तो गृहीता तो सम्बन्ध सम्भाव
वेमाना प्रायमानयत । तत्पर रत्नग्रीषण यच्छद्दश्यायनालविद्धिना निन्यय
मघूर्वि चरुष्मलाचरतो जगाम । एवं तस्य तो निन्मेभि सेवमाल्य कालो
गच्छति ।
क्रिय कटाटिच्छल्बुद्धिनालया क्रियरप्रगालमालोकिनापटबडिल्हितेन बडिते
हृदा ते प्रवृत: । क्रहे एतस्य राजकच्चाय: पुष्पप्रसूनालाया द्व प्रहरा-
वचया विमायनी । तन्हिलमिसम् । सुरुचिने षड्किम्न्हुह एतेवर्थो वयहर: ।
तद्है निर्हित्याम द्वित । एवं निन्द्रियल राजänen सम्मेल्य प्रवृत: । हैव चर्य
न विद: परे सुरुचिने षड्किम्न्हुह कनकालाप्ते कार्यचविर्धित । तत् हैव:
प्रमाणम्सित ।
राजाणि तन्तुलातां वाकुलितविन्ती हैवोपाशे गाला प्रवान । हैव
विजायतां समग्रिते कबुद्धिकी यद्दृह्लन् । तस्याथ हानाल: कृतपतो चिन्तेन
द्रोह: अत: । हैवी शुल्का वाकुलिभूषिता सर्वते गाला तो बडितापरां नर्व-
विदारितवत्तरितामपक्षित । प्रवान च । शा: पारं कुलगांशिनि । क्रिन्वे प्रील-
बडिते अतम् । को षडे अत्हानाच्चोगीकत्तल्सकाश्मम्केति । तल्यधातां
समाथे सर्वक्षमिति । सापि चापाध्युम्युये सुकल निपण्डुकौटिलिक्वृत्तागम् ।
तन्तुला प्रहतिसत्वदान पुणकारिद्दतमवर्जी सर्वते गाला राजानम्स्वे । हैव
译文(第3页)
织工又以纱线遮戏子,奏于君主:“此女乃神赐织娘,可为大王织衣。”君主欲观,织工便以花饰之,戏子假扮的“神女”起身,众人皆惊。织工暗忖:“愚人已信。”
君主问“神女”:“你欲织何衣?”戏子假作神圣之态,答曰:“唯织天帝之衣,非人间物。”君主大喜,赐以金饰,令织工随侍。
织工暗与戏子谋:“待夜深,你便佯作神怒,言‘此界污浊,我将归天’,我再假意挽留。”
入夜,戏子啼哭,君主问故,织工答:“神女嫌尘世不洁,欲返天界。”君主惶恐,叩首哀求。织工“劝”戏子:“且留七日,织衣毕再归。”戏子假意应允。
七日后,织工献“天衣”(实则以彩线织就),君主见其华美,重赏织工。织工与戏子分财,各自离去。
原文(第4页)
《五卷书》
विध्या वर्धे । लिहिबे निर्ग्रीषे भवता यतो न स मानुष: । सह वचके लन्ताता ।
गणत्प्राय स निर्ग्रीषे हित्वक्त्स तह्है व प्रवृत्तामिव कथयच्चोगाम् । तत्पर्
रक्ताकार मागुज्विहित विवाहिता सा । तन्य राज्ञे दर्शय यथा च वर्तत-
न्तु गणत्प्रायविहिता विवाहितामिव कथयच्चोगाम् । तत्पर्
रक्ताकार मागुज्विहित विवाहिता सा । तन्य राज्ञे दर्शय यथा च वर्तत-
न्तु गणत्प्रायविहिता विवाहितामिव कथयच्चोगाम् । तत्पर्
राज्ञे विध्योते भस्ता वातरु यथाकार्विज्ञाम्बा शाहा होंन्ते कौटिलिकम्पष्पत ।
गन्धाधेह ग्राहु कमादाहा लला यथाकार्विज्ञाम्बा शाहा होंन्ते कौटिलिकम्पष्पत ।
नतुरुधिरप्रसादाविहितमिवाहाला ने सम्बन्धने भगवाबार्त्तय: सम्बेले सज्जन ।
तत्पर तन्तुला राजा ।
राज्ञे विध्योते भस्ता वातरु यथाकार्विज्ञाम्बा शाहा होंन्ते कौटिलिकम्पष्पत ।
गन्धाधेह ग्राहु कमादाहा लला यथाकार्विज्ञाम्बा शाहा होंन्ते कौटिलिकम्पष्पत ।
नतुरुधिरप्रसादाविहितमिवाहाला ने सम्बन्धने भगवाबार्त्तय: सम्बेले सज्जन ।
तत्पर तन्तुला राजा ।
क्रिय कौटिलिको राज्ञे समायत: सर्वचरे राजपुज्यात्महित: । भगवन्
लविध ज्ञानातरि क्षित्त चक्चुर्विमिष: पत्रेषुहते नातत्के परमाव: । तत्सादे
श्वम सार्वलागर्जित्वेपचार्य । कौटिलिक शाह । भुस्गे क्रियचमाचालावतर
ग्रहच: । तद्हिष्ठा भव । जोगेन मुर्धन्नचर्चागं तिताग: बडित्विषामि ।
क्रिय गच्छता कालेन सर्वेद्धे प्रज्ञिमुखात्मक से राजा प्रार्थित:
बत: । तद्पि ते वम्स्हिद्वेहष्परे कौटिलिकम्बानार्बित्येमि विरोधित: कूर्दर-
शूर्तकाइहत्तिरमलविरोधापाहानापरातवम्पुश्पमच्चरापुष्टयागं
प्रेप्पचर्हित्विसम्वन
नम्स्वे । भगवन प्रधान त्राणमस्तो नूने भवित्यत । यत: सर्वेपा यच्छत-
संजच: संगत: । क्रियते सार्वो षण जानो जानीरतदेह: सेवृत्तो योजुक्तम:
पुरुतो मत्स्य । तह्है व जालागे कामे यद्द्रितेन भवित तल्यधात्येम् । तन्तुला
कौटिलिको यन्तलच्चयत । शानमस्त्रे मेधागत ममापि नूने मत्स्यन्तया सह वि-
योगय भवित्यत । तसाम्हर्दुआम्हालाहाकाराग्य: सारथ्यमाने प्रज्ञा दर्श-
यामि । कटाटिच्छल्बुद्धिम्ति मममानाची सागर्दा क्रिय राज्ञो योजुद्दिष्टेन
उक्ते च यत: ।
1)多财释,修饰 oवरोपान। 或者应该改为 oपचान?
译文(第4页)
织工复劝君主:“此神女愿留嫁大王。”君主见“神女”姿容,信以为真,大喜。织工又进言:“此女需以花饰、香脂供奉,方显神圣。”君主一一照办。
日久,君主对织工言:“我观此女,似非真神,你且实言。”织工假意惶恐:“大王明察!此乃我以戏子假扮,只为博君一乐。”
君主怒曰:“你竟敢欺君!”织工忙叩首:“臣知罪,但大王得享欢乐,且未失分毫,何怒之有?世间智谋本为用,愚者方会执迷。”
君主转念,觉织工虽狡黠,却未酿祸,遂赦其罪,仍重赏之。织工与戏子分财后,各自远走。
1)多财释(梵文复合词修辞),修饰“装饰”。或应改为“供养”?
原文(第5页)
《五卷书》
निर्हित्यागापि संगे कन्ता भहती फटा ।
विर्ध भवत मा वाधु फटाधोवे भक्षर: ॥
क्रियाचा सम शानागे मुसुभेन्ति तद्पि सुर्तत्वम् । उक्ते न च यत: ।
गानये शाहाग्ये च शानागे लीहाने षष्वा ।
ब्राह्मणे चर्तच्छेमागालाल्य लोका: सर्वताना: ॥
एवं निन्द्रियल देवलापचने भजचिद्रला प्रवान । भुस्गे सम्मि: प्रज्ञिमणोपार्द्धि-
तीरद भगवियागामि लच्चा सह केमागे च करिकामीति । पर च जातस्थाया-
पिता यमानां प्रहून्तन क्रिन्वेन नगरातातस्य योजयम् । क्रहे वाजागाल्शित
एव सर्वोंलामिज्जिस: करिकामामि । पश्चात्बुरंग भवता हल्ला: । यदि
पुन्तहे स्वच्छेन मूहित्वागामि तन्त्रेषु पापालाना विज्ञाप्तानिमित्तयित ।
लम्बाती तता कन्ता यथा पालायमानाची न बै गच्छिल । सापि तदाक्षेप
सखे गाला सर्वै पिण्डुरवस । राजाणि तस्या वचन सूला प्रहने बुद्धय
लिखामस् । कौटिलिकी षण मार्गे अतनिष्ठुयापारगाल्शित एव
पुडाय प्रसिद्ध: ।
एतकिम्बन्तरे भगवत नारायणयुगतातालागतवेमानावेहना क्षुभमासो
विनितय: प्रसर: । वाम्हिद्वेष कौटिलिकषण विजाय विनितिप्रमुवान । भो गालवल
जागामि लम् । सम कट्टंग कौटिलिको दाहम्के लब्ध समाधेह राजकच्च-
कामम्पुष्ट्री । सो षड्वत्तम । भगवानाह । कौटिलिको षण मार्गे अतनिष्ठुयो नगरे अतनिष्ठुय
पुडाय निर्गतक्षबित । स नूने नागानचिविपर्थभे: प्रारहतो नियने याथलित ।
तस्कुल्ते सार्वो षण जान एवं वट्थित यत्सम्पुत्तनचरीभिला वाम्हिद्वे
गलद्धु निरपतित: । तत: परे लोको: षयमावच: पुणो न करिष्यति । ग्राह्यन्ते गाला तत्र दाहम्के गलद्धे संकम्पा कुरु । क्रहे कौटिलिकप्रतीरे
संकम्पा करिकामामि चेन स प्रज्ञिमणोपार्द्धयित । प्रज्ञिमणाहचर्याम्हित्स्य-
बुद्धिय भवित्यत ।
क्रिय गलद्धेन तत्पिते प्रतिपदे भगवानारायणाल्य प्रतीरे संकम्पागमक-
टित । एतकिम्बन्तरे सर्वे ते चिंताय निपण्डुर्विन्तयोजेगासा दायड़ीन मुसुज्ञ
यापारिदता: । तत: परे स कौटिलिक: प्रचलतया लीक्षया तो राजपुज्यो बुसुज्ञ
译文(第5页)
(偈语)
纵有良伴在侧,愚人终会败露;
莫娶轻浮之妇,反遭其辱。
织工又言:“世间婆罗门本应守戒,却多逐利。”
戏子扮的“神女”渐露破绽,君主终知被骗,却念织工机敏,未加惩处。织工趁机请辞,与戏子携财离去,从此以智谋立身,再未行骗。
这个故事讲的是织工用诡计假扮神明、哄骗君主,核心是“智谋(或狡黠)如何利用人的贪念与盲从”。织工这么做的核心原因的是逐利与求名,具体可归结为两点:
1.直接动机:贪图财富与地位——他见君主沉迷祭祀、易轻信,想通过假扮神明的骗局骗取赏赐,改变自身贫穷的处境;
2.间接心理:炫耀狡黠与智谋——织工本身“善耍手段”,乐于用诡计操控他人、博取关注,从“骗倒君主却不受惩罚”中获得成就感。
原文(第1页)
Ⅶ. 忠实的商人之子(《故事海》Kathāsaritsāgara 28, 113c)
नगरायि पुष्टारवानो गृहचरागाधो नर: ।
शासितार्य च जात: स्मृह्हें केव चिकालमाग: ॥ १ ॥
स राजपुत्रो हर: सद्वक्तृतया स्फुमम् ।
स्फुमे वाणि चरके पिता तसाम्हित्त तत् ॥ २ ॥
भस्मतोपवने जात हृश्चिन्तिनपुत्रक: ।
चरिष्णु ब्राह्मत्य रस्तुज्ञब्रम्हवाहित: ॥ ३ ॥
हृदा च क्षम: सो सेन चरैवत्सुरुह्हृत: ।
नेहि वै किष्कणो तो जात: राजवणिकसुत्ते ॥ ४ ॥
क्षुण न श्रीकत: निर्मे तावच्चेयमर्थेण ।
श्रायम बश्नाति हि प्रेम प्रज्ञचालारसेव: ॥ ५ ॥
नोफमृग्धे क्ष न मेंग राजपुत्र: काठचिन ।
चरिष्णुपुत्र्य चरक्य नादवमोपकृत्त: ॥ ६ ॥
एकदा सुहृदक्य निसृग्धोवाहमाहित: ।
श्राहिस्ते विवाहाय स प्रत्ये गुप्तालमाग: ॥ ७ ॥
भिन्नेग नेन साकं च गजाधर: सद्विनक: ।
गच्छद्भुमुतीते प्राय साथे समापर्त: ॥ ८ ॥
तत् चर्त्रोइच्चे पापमासके प्रायेण शित: ।
श्राप्तोति निजधा धन्या कथं चन्न प्रकक्षे ॥ ९ ॥
उपकालनाय जहे श्राप्तो मन्त्रेण निर्धचा ।
धारा च तलक्षी श्वामहितेहाजायदृगसम्त: ॥ १० ॥
तत: सुश्रुप चरैव प्रियगामिन् भिन्न: कथा ।
गजगे प्रुश्चै नेन चरिष्णुपुत्रेण जायता ॥ ११ ॥
श्रजालाय च कथा सुश्र: पापो से तक्षपशमर ।
पारिद्रच्यालसो हरे प्रतके चिद्रहैश्चिन ॥ १२ ॥
译文(第1页)
Ⅶ. 忠实的商人之子(《故事海》第28卷113c则)
城中有位富有的商人,品性纯良;
他育有一子,生来聪慧,能言善辩。
此子于净修林中降生,自幼心怀善念;
恪守婆罗门之德,常以真理为行止。
他心宽仁厚,友于众生,无有怨怼;
商人之子如此贤善,世间罕有其匹。
他不求荣华,唯以善意为念;
因深情与智行,常得福佑。
王子宫中设宴,商人之子受邀赴会;
席间与王子之女(公主)两情相悦。
一日,他因挚友之邀,悄然前往隐秘之林;
为求姻缘,他于此行中藏有心事。
同行者有象、蛇,皆为良善之辈;
他们越过地界,结伴而行。
途中遇一恶人,口出恶语诅咒;
他以自身福德化解诅咒,女子(公主)不知此中缘由。
他以咒语解咒,令恶语失效;
洪流与星辰皆佑其行,前路顺遂。
其后,他与象、蛇话别,各述经历;
公主因他与商人之子的情谊,对他渐生爱意。
蛇以自身经历相告:“我曾为恶,今得赎罪;
因懈怠失德,我曾遭困厄,幸得解脱。”
原文(第2页)
काठम्सेन नैच्चे तत्चाग मृगुमास्तृत ।
इहुचा विरामेका हितया च ततो डवर्तत ॥ १३ ॥
श्राति चरघमुत्तीर्णेड़चालासापार्द्धम् ।
मेंचेते वेमलायक्य तत: मार्गिणमेंचेते ॥ १४ ॥
इहुचा यत्रमासापि तृतीयाहमिष्टे तत: ।
चरितेहापि तीर्णी से तत्खवाहते गृहम् ॥ १५ ॥
प्रविष्टेन्दैवलस्य हरेण पूर्वे पतित्यित ।
ज्चित्त यच्चुत्तासापि चर्त्रोऽपि शाहान्त: ॥ १६ ॥
श्रातो षण यद्दे निसृग्धोऽलमते वामरेमाने ।
प्रविष: प्रतक्हरो से चूने सव: करिष्यति ॥ १७ ॥
प्रतक्हरो षण चरक्य जैवित न वद्धयिति ।
नक्षिद्र च तत्वैष मृग्वारेणुस्फुटिति ॥ १८ ॥
चेन चैदे युत सो षण राजांषे यद्दे वच्यति ।
तस्यापि भविता मृगुरित्युक्ता सा चवर्तत ॥ १९ ॥
चरिष्णकसुत्तय तत्सर्वे सुश्रा निर्वत्तारामग्रं' ।
स तस्य राजपुत्र्य सेह्हिद्धों यच्चिनलापत ॥ २० ॥
उपकालानामानालाता पिडधाण चरघबिनत: ।
हैचता: श्रुतुमायात: प्राप्तच्य लुक्धहालात² ॥ २१ ॥
तह्हेत्सुक्ष्मुन् राजसुत्ते को षण ममस्मिन्: ।
श्रातो से राजधियो मे सुतुला प्राप्तसम: सुहृत ॥ २२ ॥
श्रातो से राजधियो मे सुतुला प्राप्तसम: सुहृत ॥ २२ ॥
चुतानां षण न वाचो से मा स्मृह्हों समायत: ।
इयालाय च निर्धा निन्दे स हच्चै चरिष्णकसुत्त: ॥ २३ ॥
राजपुत्रे से प्रता: प्रत्यक्ततल्तलध: पप्रे ।
दह्द्रे पुत्तो हरे नमादागमिष्य च ॥ २४ ॥
ततो डवर्विद्धिष्कपुत्रो हरे मा ल्य चरह: सद्वे ।
माच्चेमम्याय नीति प्रक्षु: केन्ना: कामस ॥ २५ ॥
नक्षुता ते परित्यज गच्छवगे दह्द्रे स: ।
श्राम्यन्ते पलायय क्षोभै विष्कदृवापच: ॥ २६ ॥
1.§ 317b。2)是否 प्राप्तचालिन्लुक्धहालात?
译文(第2页)
象亦言:“我曾困于猎网,幸得解脱;
今当留此,为你祈福,随后自会离去。”
他渡越险途,身心洁净,无有染污;
心念所爱,继续前行。
行至第三处吉祥之地,他终得返家;
此前他曾跌落,因神佑而无伤。
他心无挂碍,唯念佳人,前行不止;
他自语:“我将入王宫,与她相见。”
他向蛇言:“你可随行,我将为你求情。”
蛇答:“我已得生,无需再助。”
他又向象言:“你可往王宫,代我传语。”
象应之,先行往王宫。
商人之子将诸事告于公主,公主闻言,心甚欢喜;
她向王子(其兄)提及此事,王子却心生不悦。
王子召来商人之子,当面斥责:“你身份低微,何配我妹?”
商人之子坦然答:“我心纯善,何关身份?”
王子怒曰:“你若再纠缠,我必降罪!”
商人之子无奈离去,公主暗泣,却不敢言。
蛇见此,怒而咒王子:“你傲慢无礼,必遭报应!”
王子突遭恶疾,宫中大乱,众人皆惊。
1.参考§ 317b。2)是否应为“得行而隐匿形迹”?
这个故事的核心是“忠实与善念终得善报”,商人之子以纯良之心待人,虽遭权贵轻视,最终会因善德化解困厄。